Kredit və lizinq arasındakı əsas fərq
Avtomobil kreditində siz bankdan pul götürür, avtomobili öz adınıza alırsınız. Avtomobil sizin mülkiyyətinizdə olur, çox vaxt bankın xeyrinə girov qoyulur. Lizinqdə isə avtomobil müqavilə müddəti bitənə qədər lizinq şirkətinin mülkiyyətində qalır və siz onu istifadə hüququ ilə ödəyirsiniz.
Bu fərq praktikada özünü satış zamanı göstərir. Kredit ödənilməyibsə də, bank razılığı ilə avtomobili satıb borcu bağlamaq mümkündür. Lizinqdə isə müqavilə şərtləri daha sərtdir və vaxtından əvvəl bağlanma çox vaxt əlavə komissiya tələb edir.
- Kredit: mülkiyyət dərhal alıcıya keçir, avtomobil girov qoyulur
- Lizinq: mülkiyyət müqavilə bitənədək şirkətdə qalır
- Kredit sənəd tələbi daha ciddidir, lizinq bəzən daha çevik olur
- Hər ikisində sığorta məcburi şərt kimi tələb olunur
İlkin ödəniş ümumi xərci necə dəyişir
İlkin ödəniş nə qədər yüksəkdirsə, kredit məbləği və deməli faiz yükü də bir o qədər az olur. 20 faiz əvəzinə 40 faiz ilkin ödəniş etmək çox vaxt ümumi artıq ödənişi ciddi şəkildə azaldır və aylıq yükü rahatlaşdırır.
Bununla belə, bütün yığımı ilkin ödənişə vermək də risklidir. Avtomobil aldıqdan sonra qeydiyyat, sığorta, şin, texniki baxış kimi xərclər yaranır. Ehtiyat üçün ən azı bir neçə aylıq ödənişi əhatə edən məbləği kənarda saxlayın.
Ümumi xərci necə hesablamaq lazımdır
Aylıq ödəniş yeganə göstərici deyil. Real müqayisə üçün ümumi ödəniləcək məbləği hesablayın: aylıq ödəniş × ay sayı + ilkin ödəniş + komissiyalar. Bu rəqəmi avtomobilin nağd qiyməti ilə müqayisə edin — aradakı fərq sizin krediti istifadə etməyinizin real qiymətidir.
Bəzi təkliflərdə faiz aşağı görünsə də, birdəfəlik komissiya, icbari sığorta paketi və ya xidmət haqqı ümumi xərci yuxarı qaldırır. Ona görə də faizlə yanaşı illik effektiv dərəcəni və bütün əlavə ödənişlərin siyahısını soruşun.
- Ümumi ödəniş = ilkin ödəniş + (aylıq ödəniş × ay sayı) + komissiyalar
- İllik effektiv faiz dərəcəsini mütləq soruşun
- Kaskonun illik məbləğini büdcəyə əlavə edin
- Vaxtından əvvəl bağlama şərtlərini imzadan əvvəl oxuyun
Sənədlər və müraciət prosesi
Standart tələblər arasında şəxsiyyət vəsiqəsi, gəlir haqqında arayış və ya bank hesabı çıxarışı, iş yerindən arayış yer alır. Sahibkarlar üçün əlavə olaraq fəaliyyət sənədləri tələb oluna bilər.
Kredit tarixçəniz müraciətin nəticəsinə birbaşa təsir edir. Keçmişdə gecikdirilmiş ödənişlər varsa, ya faiz yüksək təklif olunur, ya da daha böyük ilkin ödəniş tələb edilir. Müraciətdən əvvəl kredit tarixçənizi yoxlatmaq faydalıdır.
İşlənmiş avtomobil üçün kredit almaq
İşlənmiş avtomobillərə kredit verilir, lakin şərtlər fərqlidir: bir çox hallarda avtomobilin yaşı və qiyməti üzrə məhdudiyyət qoyulur. Avtomobilin bazar dəyəri müstəqil qiymətləndirmə ilə müəyyən oluna bilər.
Kredit hesabına işlənmiş avtomobil alırsınızsa, texniki yoxlamanı əvvəlcədən edin. Kredit müqaviləsi imzalandıqdan sonra ortaya çıxan ciddi nasazlıq həm təmir, həm də aylıq ödəniş yükünü eyni vaxtda üzərinizə salır. Elanları TelBazar.az-ın avtomobil bölməsində müqayisə edərək real bazar qiymətini müəyyənləşdirin.
Müqavilədən çıxış və erkən bağlanma
Avtomobil maliyyələşdirilməsini seçərkən yalnız aylıq ödənişi deyil, müqavilədən vaxtından əvvəl necə çıxacağınızı da yoxlayın. Kreditdə borcun erkən bağlanması zamanı faizlərin qalan müddət üzrə yenidən hesablanıb-hesablanmadığını, əlavə komissiya tutulub-tutulmadığını və qismən ödənişin aylıq məbləği, yoxsa müddəti azaltdığını yazılı şəkildə dəqiqləşdirin. Məsələn, gələcəkdə 5 000 manat əlavə ödəniş etmək imkanınız yarana bilər. Müddətin qısaldılması adətən daha çox faiz qənaəti verir, aylıq ödənişin azaldılması isə büdcəni rahatlaşdırır. Bankdan hər iki ssenari üzrə yeni ödəniş cədvəli istəyin və seçiminizi şifahi razılaşmaya deyil, müqavilədə göstərilən qaydaya əsasən edin.
Lizinqdə erkən çıxış daha mürəkkəb ola bilər, çünki avtomobil müqavilə bitənədək lizinq verənin mülkiyyətində qalır. Müqavilənin vaxtından əvvəl ləğvi zamanı ödənilmiş məbləğlərin hansı hissəsinin geri qaytarılmadığını, avtomobilin təhvil verilməsinə baxmayaraq qalıq borcun tələb edilib-edilmədiyini və satınalma hüququnun nə vaxt yarandığını araşdırın. Bəzi təkliflərdə son ayda ayrıca qalıq dəyər ödənişi nəzərdə tutulur; aşağı aylıq ödənişə baxıb bu məbləği nəzərdən qaçırmaq sonradan ciddi yük yaradır. Satıcıdan 12-ci, 24-cü və 36-cı aylarda müqaviləni bağlamaq üçün tələb olunacaq təxmini məbləği ayrıca cədvəldə göstərməsini istəyin.
Avtomobili müqavilə müddəti bitməmiş satmaq ehtimalınız varsa, proseduru əvvəlcədən planlaşdırın. Kreditlə alınmış və girovda olan avtomobil adətən bankın razılığı olmadan özgəninkiləşdirilə bilməz; alıcının ödədiyi vəsaitin əvvəlcə borca yönəldilməsi və girovun reyestrdən çıxarılması tələb oluna bilər. Lizinq avtomobilini isə birbaşa satmaq mümkün deyil, lakin bəzi şirkətlər müqavilə hüquqlarının başqa şəxsə ötürülməsinə icazə verir. Bunun üçün yeni müştərinin gəliri yenidən qiymətləndirilə və ötürmə haqqı tutula bilər. Planınız avtomobili iki-üç ildən sonra dəyişməkdirsə, belə çeviklik şərtləri faiz dərəcəsi qədər vacibdir.
- Erkən bağlanma məbləğini konkret tarix üçün yazılı arayışla alın.
- Qismən ödənişdən sonra yeni cədvəlin pulsuz verilib-verilmədiyini soruşun.
- Son qalıq dəyəri və mülkiyyətin keçirilməsi haqqını ayrıca qeyd edin.
- Gecikmə halında cərimə ilə yanaşı müqavilənin ləğv həddini də yoxlayın.
Sığorta və istifadə şərtləri
Kredit və lizinq təklifini müqayisə edərkən KASKO xərci ayrıca qiymətləndirilməlidir. Maliyyə təşkilatı müəyyən sığorta şirkətləri ilə işləməyi tələb edə, sığorta haqqını kredit məbləğinə əlavə edə və ya hər il yenilənən polisi məcburi edə bilər. Sığorta haqqı borca daxil edilirsə, həmin məbləğə də faiz hesablandığı üçün zahirən rahat həll daha baha başa gəlir. Eyni avtomobil üzrə ən azı üç sığortaçıdan eyni təminatlarla qiymət alın: azadolma məbləği, sürücü məhdudiyyəti, rəsmi servisdə təmir, ehtiyat hissələrinin növü və ərazi təminatı eyni olmadan qiymətləri müqayisə etmək düzgün nəticə vermir.
Polisdə faydalanan tərəfin kim olduğunu da yoxlayın. Avtomobil tam yararsız vəziyyətə düşdükdə və ya oğurlandıqda sığorta ödənişi çox vaxt əvvəlcə banka və ya lizinq şirkətinə verilir. Bazar dəyərinin azalması səbəbindən sığorta ödənişi qalıq borcu tam bağlamaya bilər və avtomobiliniz olmadığı halda fərqi özünüz ödəməli ola bilərsiniz. Bu riski ölçmək üçün maliyyə təşkilatından ilk üç il üzrə təxmini qalıq borc cədvəli, sığortaçıdan isə tam məhv halında dəyərin necə müəyyənləşdirildiyi barədə yazılı izah alın. Təklif edilirsə, borcla sığorta ödənişi arasındakı fərqi qarşılayan əlavə təminatın qiymətini də müqayisə edin.
Lizinq müqavilələrində avtomobilin istifadəsinə dair məhdudiyyətlər daha sərt ola bilər. Taksi fəaliyyəti, ölkə xaricinə çıxış, avtomobili üçüncü şəxsə vermək, konstruksiyaya dəyişiklik etmək və hətta müəyyən servislərdən kənarda texniki xidmət almaq qadağan edilə bilər. Yürüş limiti tətbiq olunursa, normanı aşan hər kilometr üçün tarif və avtomobil qaytarılarkən normal aşınmanın necə qiymətləndirildiyi əvvəlcədən bilinməlidir. İllik yürüşünüzü telefon xəritələri, yanacaq qeydləri və əvvəlki avtomobilin göstəricisi əsasında hesablayın; 15 000 kilometrlik limitlə ildə 25 000 kilometr sürən şəxs üçün ucuz görünən lizinq sonda əlavə ödənişlərə görə sərfəsizləşə bilər.
- KASKO qiymətini birinci il üçün deyil, bütün müddət üzrə proqnozlaşdırın.
- Azadolma məbləğinin hər hadisəyə, yoxsa il ərzində bir dəfə tətbiqini dəqiqləşdirin.
- Xaricə səfər üçün ayrıca icazə və sığorta genişləndirilməsi tələbini yoxlayın.
- Avtomobili qaytarmazdan əvvəl zədələri müstəqil servisdə qiymətləndirin.
Ən çox edilən səhvlər
- Yalnız aylıq ödənişə baxıb ümumi məbləği hesablamamaq
- Sığorta və qeydiyyat xərclərini büdcəyə salmamaq
- Müqavilədəki cərimə və gecikmə bəndlərini oxumamaq
- Gəlirin 40 faizindən çoxunu aylıq ödənişə bağlamaq
- Yalnız bir təklifə baxıb müqayisə etməmək